الشيخ علي المشكيني

26

تفسير روان (فارسى)

همراه توصيه‌اى در اول و توصيه‌اى در آخر بيان نموده است . در اين آيه خطاب به پدران و مادران مىفرمايد : خداوند شما را دربارهء اولادتان توصيه مىكند كه سهم‌الارث پسر برابر سهم دو دختر است . يعنى ابتدا به يك حكم كلّى ، سپس به مصاديق آن سفارش دارد . اما حكم كلّى ، نصيب يك پسر به اندازهء نصيب دو دختر است . و به عبارت ديگر ، پسران دو برابر دختران ارث مىبرند . و معناى اين توصيه چنان‌كه از لام ملكيت در اين آيه و آيهء بعد و از روايات باب استفاده مىشود ، جعل حكم وضعى ملكيت است ، يعنى به مجرد مرگ هر يك از والدين همهء ماتَرَك او بر طبق اين قسمت ، مِلك اولاد مىشود به نحو انتقال ملك واحد و تجزيه و انقسام به سبب انتقال ، و يا به نحو بطلان ملكيت واحدهء مورّث و حدوث ملكيت‌هاى متعدد وارث‌ها . و اين جمله از آيه سوق شده براى بيان صورت اختلاف اولاد از نظر ذكورت و انوثت و تعداد آنها كه چهار صورت دارد : 1 ) يك پسر 2 ) يك دختر 3 ) چند پسر و يك دختر 4 ) چند دختر و يك پسر . فَإِن كُنَّ نِسَآءً فَوْقَ اثْنَتَيْنِ فَلَهُنَّ ثُلُثَا مَا تَرَكَ يعنى : پس اگر اولاد ميت فقط از جنس اناث و بيشتر از دو نفر باشند ، يعنى دو نفر يا بيشتر باشند ، دو سوم ماتَرَك او از آنِ آنهاست . و حكم يك سوم باقى طبق آنچه از سنّت استفاده مىشود اين است كه به همانها رد مىشود . و لذا در فقه گفته مىشود : دو سوم فرضاً و يك سوم ردّاً از آنِ آنهاست . يا دو سوم به حكم كتاب و يك سوم به حكم سنّت است . وَ إِن كَانَتْ وَاحِدَةً فَلَهَا النِّصْفُ يعنى : اگر فرزند ميت تنها يك دختر باشد نصف ماترك ميت از آنِ اوست . و نصف ديگر نيز ردّاً به او مىرسد . و اين دو جمله از آيه در مورد انحصار اولاد به اناث است خواه متعدد يا منفرد . و اما صورت انحصار اولاد به ذكور منفرد يا متعدد در اين آيه بيان نشده و بايد به سنّت اهل‌بيت عليهم السلام رجوع كرد . وَ لِأَبَوَيْهِ لِكُلِّ وَاحِدٍ مِّنْهُمَا السُّدُسُ مِمَّا تَرَكَ إِن كَانَ لَهُ وَلَدٌ فَإِن لَّمْ يَكُنْ لَّه‌ُو وَلَدٌ وَ وَرِثَه‌ُو أَبَوَاهُ